Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 243




                                               

Mütləq qara cisim

Mütləq qara cisim üzərinə düşən ixtiyarı dalğa uzunluğu şüaları tam udan cisim. Mütləq qara cisimin şüalandırdığı işığın enerjisi və spektral tərkibi yalnız onun temperaturu ilə müəyyən edilir və şüalandırıcı maddənin kimyəvi tərkibindən asılı de ...

                                               

Myuon

Myuon subatomik hissəcikdir. İşarəsi – μ -. O, elektronla eyni qrupa – leptonlar qrupuna daxildir. Myuon mənfi yükə və ½ spin-ə malikdir. Lakin çox ağırdır və stabil deyil, yəni parçalanmaya məruz qalır. Myuon qısa ömürlü hissəcikdir və zəif qüvv ...

                                               

Neytron

Neytron yükə malik olmayan elementar hissədir. Neytronlar protonla birlikdə atom nüvəsini əmələ gətirir və bu iki hissə ümumi şəkildə nukleon adlandırılır. Neytron barionlar sinfinə aiddir. Neytronun kəşfi 1932 fizik C.Çedvikə mənsubdur. O bu kəş ...

                                               

Period

Period - bir tam rəqsə sərf olunan zamandır. Düsturla ifadəsi belədir: T = 1 f {\displaystyle T={\frac {1}{f}}} T = t N {\displaystyle T={\frac {t}{N}}} burada T - period, t - zaman, N - rəqslər sayı, f isə tezlikdir.

                                               

Pfann yaxınlaşması

Müxtəlif üsullarla göyərdilmiş bərk məhlul kristallarında və ərintilərdə komponentlərin aksial konsentrasiya profilini izah etmək üçün Pfann yaxınlaşması istifadə edilir. Pfann yaxınlaşması o zaman istifadə olunur ki, aşağıdakı standart şərtlər ö ...

                                               

Polimarfizim

Polimorfizm - Eyni tərkibli kristallik maddələrin müxtəlif quruluşda olması hadisəsinə polimorfizm deyilir. Eyni bir tərkibli maddənin müxtəlif quruluş variantlarına isə modifikasiya və ya polimorf forma deyilir.Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir po ...

                                               

Radioaktivlik

Radioaktivitlik - radioaktiv parçalanma instabil atom nüvəsinin qəflətən enerji verməklə çevrilmə xassəsi. Xaric olunan enerji ionlaşmış şüa, daha dəqiq dedikdə, enerjiyə malik hissəcikli və ya qamma şüalanma şəklində paylanır.

                                               

Rentgen şüaları

Rentgen şüaları - Vilhelm Rentgen tərəfindən kəşf edilmiş və X-şüaları adlandırılmışdır. Elektromaqnit dalğalarının şkalasında spektrin qamma şüalanma ilə ultrabənövşəyi şüalanma arasındakı dalğalar diapazonunda yerləşir. Dalğa uzunluğu λ < 2 ...

                                               

Rezonans

Rezonans - sistemə təsir edən xarici qüvvənin dəyişmə tezliyi sistemin məxsusi rəqslərin tezliyinə bərabər olduqda məcburi rəqslərin amplitudunun artaraq maksimum qiymət almasına deyilir. Rəqs amplitudunun maksimum qiyməti mühitin sürtünmə qüvvəs ...

                                               

Mütləq bərk cisim dinamikası

Mütləq bərk cisim dinamikası - bir-birinə bağlı cisimlər sisteminin xarici qüvvlələrin təsiri altında hərəkətini öyrənir. Fərz edilir ki, cisimlər mütləq bərkdir, yəni onlar tətbiq edilmiş qüvvələrin təsiri altında deformasiya etmir. Beləliklə, b ...

                                               

Rütubət

Rütubət - atmosfer havasında olan su buxarının miqdarı ilə əlaqədar fiziki anlayış. Havada su buxarının miqdarı çox olduqca onun rütubəti də artır. Rütubət anlayışı iki mənada istifadə olunur: mütləq rütubət nisbi rütubət Mütləq rütubət verilmiş ...

                                               

Sağ əl qaydası

Sağ əl qaydası - naqildə yaranan induksiya cərayanının istiqamətini təyin edən qayda: sağ əl elə tutulur ki, maqnit sahəsinin qüvvə xətləri ovuca daxil olsun və onunla 90-li bucaq təşkil edən baş barmaq naqilin hərəkət istiqamətinə yönəlsin, bu z ...

                                               

Sol əl qaydası

Sol əl qaydası -naqildən axan cərəyan, maqnit qüvvə xətləri, və cərəyanlı naqilə təsir edən qüvvə istiqamətləri arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirir. Bu qaydaya görə maqnit qüvvə xərləri açılmış sol əlin içərisinə daxil olduqda dörd barmaq cərəyan ...

                                               

Stator

Stator - elektrik maşınının tərpənməz hissəsi; maqnit keçiricisi və daşıyıcısı konstruksiya funksiyasını yerinə yetirir. Stator nüvədən və gövdədən ibarətdir. Dəyişən cərəyan maşınlarında nüvə üzərinə izolyasiya lakı çəkilmiş elektrotexniki polad ...

                                               

Superion materiallar

Superionlar bərk elektrolitlər sinfinə aid olan yüksək keçiriciliyə malik ion birləşmələridir. Bu maddələr otaq temperaturunda maye elektrolitlərin və ya ərimiş duzların keçiriciliyinə bərabər yüksək elektrik keçiriciliyinə malikdirlər, buna səbə ...

                                               

Sürət

Sürət - gedilən yolun zamana nisbətinə bərabər olan kəmiyyətdir. Düsturla ifadəsi isə belədir: v = s t {\displaystyle v={\frac {s}{t}}} Burada s-düzxətli bərabərsürətli hərəkətdə gedilən yol, t - həmin yolu getmək üçün sərf olunan zaman, v - isə ...

                                               

Şüalanmanın udulma dozası

Şüalanmanın udulma dozası - ionlaşdırıcı şüalanmanın E udulmuş enerjisinin şüalanan maddənin m kütləsinə nisbətinə deyilir,D=E/m.BS-də şüalanmanın udulma dozası vahidi Qrey -dir və əsas vahidlərin siyahısına daxildir. Şüalanmanın udulma dozası va ...

                                               

Tezlik

Tezlik vahid zamandakı rəqslərin sayıdır. Düsturla ifadəsi belədir: n = 1 T {\displaystyle n={\frac {1}{T}}} yaxud, n = N t {\displaystyle \mathrm {n={\frac {N}{t}}} }. Burada T - period, N - rəqs sayı,t - zaman, f yaxud n isə tezlikdir. Tezliyin ...

                                               

Tərs qəfəs

Tərs qəfəs -mücərrəd üçölçülü bir fəzada qurulmuş nöqtəvi qəfəsdir. Bunun hansı fəzada necə qurulduğunu və ümumiyyətlə nəyə yaradığını yaxşı anlamaq üçün tərs qəfəs anlayışının bərk cisimlər fizikasındakı roluna nəzər salaq. Kristallik bərk cisim ...

                                               

Ultrabənövşəyi şüalanma

Ultrabənövşəyi şüalanma - dalğa uzunluğu 10-400 nanometr arasında şüalanmadır. İnsan gözü 400-700 nanommetr dalğa uzunluqlarına həssasdır və bu spektrin xaricindəki şüaları görə bilmir. Gözün görə bildiyi ən kiçik dalğa uzunluqlu şüalanma bənövşə ...

                                               

Ultrasəs dalğaları

Ultrasəs dalğaları - İnsan qulağının eşidə bildiyi 20 kHs tezlikdən böyük tezlikli səs və ya akustik dalğalar. Akustik dalğalar elastiki mühitin zərrəciklərinin yaratdığı rəqslərin mühitdə yayılması və enerji daşımasından ibarətdir. Akustik dalğa ...

                                               

Uzunluq (fizika)

Uzunluq fizikada xətti uzanmanın və obyektlər arasındakı məsafənin ölçüsü üçün əsas parametr sayılır. O ölçü normativi ilə və uzunluq vahidləri ilə təyin olunur. Uzunluğun işarəsi l, vahidi Sİ vahidlər sistemində metr m -dir. Başqa ölçü vahidləri ...

                                               

Veber

Veber – Beynəlxalq vahidlər sistemində maqnit seli vahidi. Veber alman fiziki Vilhelm Eduard Veberin adı ilə adlandırılmış və ya ilə işarə olunur. Elə maqnit seli 1 Veber adlanır ki, həmin sel sıfradək azaldıqda, müqaviməti 1 olan konturda onun y ...

                                               

Yarımkeçirici

Yarımkeçiricilər - elektrik keçiriciliyinə görə metal və dielektriklər arasında olan maddələr.Yarımkeçiricilər XIX-cu əsrin ikinci yarısından məlum olmasına baxmayaraq, yarımkeçiricilər fizikası kvant mexanikasının və zona nəzəriyyəsinin yaranmas ...

                                               

Elektrik neytrallıq tənliyi

Xarici təsir olmadıqda yarımkeçiricilərdə əsas yük daşıyıcıların generasiyası valent zonasından keçirici və ya akseptor səviyyələrinə və yaxud donor səviyyəsindən keçirici zonaya keçidlərlə elektronların istilik həyəcanlanması hesabına baş verir. ...

                                               

Zonalı əritmə üsulu

Zonalı əritmə üsulu bərk kristallik maddələrin ərimə üsuludur, o tərkibində olan aşqarların bərk və maye fazada müxtəlif cür həll olmasına əsaslanır. Bu metod istiqamətlənmiş kristallaşma üsulundan fərqli olaraq zonalı əritmə üsulunda nümunənin k ...

                                               

Antropologiya

Antropologiya - insan haqqında elmdir. Təbiət elmlərindəndir. İnsanın yaranması və inkişafı, insan irqlərinin yaranması və insanın fiziki quruluşunun normal dəyişmələri haqqında elmdir. Qərbdə bu elmə insanın təbii tarixindən əlavə, həmçinin etno ...

                                               

Antropogen istehsal amili

Öz təbiətinə görə AİA fiziki, kimyəvi, bioloji, psixofizioloji ola bilər. Öz təsirinə görə AİA aşağıdakılara bölünür: Təhlükəli – təsiri müəyyən şəraitlərdə işləyən insanların zədələnməsinə və ya sağlamlığının kəskin pisləşməsinə səbəb olan AİA ; ...

                                               

Azərbaycan türklərinin antropologiyası

Azərbaycan türklərinin antropologiyası - Azərbaycan türkləri avropoid irqinin kaspi yarımtipinə aiddir. Bu yarım tipi bəzən Oğuz irqi belə adlandırırlar. Təkcə linqvistik baxımdan yox, həm də antropoloji və genetik xüsusiyyətlərinə görə digər tür ...

                                               

Diffuzionizm

Diffuzionizm, mədəni diffuzionizm, transkultural diffuzionizm - mədəniyyətin bir mərkəzdən digərinə sosial inkişafın əsası kimi baxan sosial antropologiya, mədəni antropologiya, mədəni coğrafiya və etnoqrafiya, mədəniyyətşünaslıq, arxeologiya, so ...

                                               

Fiziki antropologiya

İnsanı fərqli aspektlərdən öyrənən Antropologiya elminin bir sahəsidə fiziki antropologiyadır. Fiziki antropologiya adından da göründüyü kimi insanın fiziki quruluşunu və onun müxtəlifliklərini öyrənən bioloji elm sahəsidir. XX əsrin 60-cı illəri ...

                                               

Kreollar

Kreol - müxtəlif məna ifadə edən etnonim: Braziliyada və Vest-Hinddə zənci qulların nəsilləri. Avropadan ispanlar, portuqallar və qismən fransızlar Şimali və Cənubi Amerika ərazilərinə müstəmləkəçilik dövründə köçən insanlar. Alyaskada XVIII - XI ...

                                               

Mədəni dairələr nəzəriyyəsi

Mədəni dairələr nəzəriyyəsi XX əsrin əvvəllərində Avstriya antropologiya məktəbinin əsas nəzəri fikri olmuşdur. Bu məktəb insan təbiətindəki, cəmiyyətindəki nizam-intizamın yönləndirilməsi, bütün mədəniyyətlərin bir mərkəzdən yaranıb-yayılması fi ...

                                               

Molekulyar antropologiya

Molekulyar antropologiya qədim və müasir insan populyasiyaları, eləcə də müasir növlər arasında təkamül əlaqələrini müəyyən etmək üçün molekulyar analizlər aparan antropologiya sahəsidir. Ümumiyyətlə, ardıcıllıqlar arasında, DNT və ya protein ard ...

                                               

Osteologiya

Osteologiya sümüklər haqqında elmi sahədir. Anatomiyanın alt başlığı olan, sümüklər, diş, mikro sümik morfologiyası, patologiya, sümük bərkimə müddəti, sümüklərin müqaviməti ve sərtliyi, kimi mövzularda ətraflı araşdırmalara söykənir. Ümumiyyətlə ...

                                               

Paleoantroplar

Paleoantroplar - insanların təkamülündə ikinci pillənin nümayəndələri; bunlar meymun-insanları əvəz etmişlər. Təqribən 300 min il bundan əvvəl, mindel-rissdə meydana gəlmiş, riss-vürmdə isə çiçəklənmə dövrü keçirmişlər. Bunlara neandertal tipli i ...

                                               

Paleopatologiya

Paleopatologiya, keçmişdə yaşamış insan və heyvan orqanizmlərinə təsir göstərən xəstəlikləri fosillər və sümük qalıqlarını tədqiq edərək öyrənən bir elm sahəsidir. Keçmişlərinə baxaraq xəstəliklərin gələcəkdə necə inkişaf edəcəyini anlamağa çalış ...

                                               

Primatalogiya

Primatologiya primatları tədqiq edən elmdir. Bu elm biologiya ilə yanaşı insana Homo cinsinin bir üzvü kimi yanaşan bioloji antropologiya ilə də yaxından əlaqəlidir.

                                               

Simvolik antropologiya

Antropologiyada simvolik nәzәriyyә XX әsrin I yarısında fәlsәfәdә formalaşan simvolik formalar nәzәriyyәsi ilә bağlı olmuşdur. Yunan dilindә simvol - işarә, tanıdıcı xüsusiyyәt, fәrqlәndirici әlamәt vә s. demәkdir. Simvolik düşüncә tәrzi belә bir ...

                                               

Ekonometrika

Ekonometrika - iqtisadi proseslərin və göstəricilərin statistik və riyazi üsullarla, son zamanlar isə kompüter elmləri ilə təhlilini və şərh olunmasını təmin edən elm sahəsidir. İndiki dövrdə daha güclü kompüter və proqram təminatlarının varlığıy ...

                                               

Korrelyasiya və Səbəbiyyət

Korrelasiya anlayışı XIX əsrin ortalarında ingilis sta-tistikləri F.Qalton və K.Pirsonun işlərində meydana çıxmışdır. "Korrelyasiya" termini latın "correlation" sözündən yaranmışdır, mənası qarşılıqlı asılılıq, münasibət deməkdir. Korrelyasiya tə ...

                                               

Zaman sıraları

Zaman sıraları - müəyyən göstərici sırası olub, ardıcıl nöqtələrin bircinsli zaman intervallarında təyin edilməsi ilə ölçülür. Bu zaman intervalları günlük, aylıq və illik kimi təyin edilə bilər. Zaman sıraları statistika, ekonometrika, riyazi ma ...

                                               

Xidmət iqtisadiyyatı

Xidmətlərdə iqtisadiyyatı son iki iqtisadi hadisədən birinə və ya hər ikisinə aid edilə bilər: Sənayeləşmiş ölkələrdə xidmət sektorunun əhəmiyyətinin artması. Mövcud Fortune 500 siyahısında əvvəlki onilliklərə nisbətən daha çox xidmət şirkəti və ...

                                               

İqtisadi sosiologiya

İqtisadi sosiologiya - sosial nəzəriyyə baxımından iqtisadi fəaliyyətin təhlilini əhatə edən sosial tədqiqatların istiqaməti. İntizam bütün sosial-iqtisadi proseslərin məcmuəsini - istər bazarlarla, istərsə də dövlətlə, ev təsərrüfatları və ya fə ...

                                               

Animalistik janr

ANİMALİSTİK JANR – heyvanlar aləmini təsvir edən incəsənət növü. Janr kimi Çində yaranmışdır. Heyvanın təsvirində onun vərdişləri və yaşadığı mühit animalist rəssamın diqqət mərkəzində olur. İbtidai incəsənət nümunələrindəki heyvan və quş təsvirl ...

                                               

Kitabşünaslıq

Kitabşünaslıq - kitablar və kitab işi barədə kompleks elm. Yazılı əsərlərin və nəşrlərin cəmiyyətdə yaradılması, yayılması və istifadə edilməsi proseslərini öyrənir. XVI əsrdə fransız J.J.Pev tərəfindən istifadə edilmişdir. Bibliologiya termini a ...

                                               

İllüstrasiya

İllüstrasiya – kitab, jurnal, dissertasya və i.a. bu kimi olan nəşrlərdə mətnlə bağlı şəkillər; mətni izah edən şəkil və ya başqa təsvir olub bədii əsərin emosianal atmosferinin ötürülməsi üçün istifadə olunur. İllüstrasiya rəssam tərəfindən yara ...

                                               

Etnos

Etnos - sözün dar mənasında, nisbətən sabit xüsusiyyətləri olan mədəniyyət və psixikaјa malik, habelə öz vəhdətini insanların başqa qruplarından fərqləndirən, bir dildə danışan insanların tarixən yaranmış məcmusu. Etnos üzvlərinin öz qrup vəhdəti ...

                                               

Funksionalizm (etnologiya)

Etnologiyada funksionalizm sosioloji məktəbin prinsiplərinin sonrakı inkişafının məntiqi nəticəsi idi. Əgər diffuzionizmin vətəni Almaniya, sosiologiyanın vətəni Fransa idisə, funksionalizm istiqaməti İngiltərədə yaranmışdı və nə qədər geniş yayı ...

                                               

Genealogiya

Genealogiya – şəcərəni, nəsil, soy qohumlugunu öyrənən elmdir. Gen – yunan sözü olub "genes" sözündən əmələ gəlmişdir. Mənası əsil, mənşə, kök məzmununu əhatə edir. Nəyinsə yaranma mənşəyini, məcrasını, məzmununu açıqlamağa xidmət edir. "Logiya" ...