Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 242




                                               

Anhilyasiya

Annihilyasiya - iki fotonun yaranması ilə nəticələnən antizərrəciklə zərrəciyin toqquşması prosesidir. Başlanğıc cütünün ümumi enerjisi və impulsu prosesdə qorunur və son vəziyyətdəki digər hissəciklər arasında paylanır. Beləliklə, enerjinin qoru ...

                                               

Antibarionlar

ANTİBARİONLAR – barionların antizərrəcikləri. İşarəsi barionların işarəsi kimi olur və üzərinə tilda qoyulur. Antibarionlar antinuklonlardan və antihiperonlardan ibarətdir. Antibarionlar ilə barionların kütləsi, spini, yaşama müddəti eynidir; ele ...

                                               

Antimaddə

Antimaddə - antizərrəciklərdən ibarət materiya. Antimaddə maddənin tərs qarşılığıdır. Antimaddə üçün aşağıdakı müddəalar doğrudur: Hesab edilir ki, antidünya mövcüd olarsa və yaşadığımız dünya ilə rastlaşarsa annihilyasiya edilər və külli miqdard ...

                                               

Antiproton

Antiproton - protonun antizərrəciyidir. Antiprotonlar sabitdir, lakin onlar adətən qısa ömürlüdür, çünki bir protonla hər hansı bir toqquşma hər iki hissəciyin enerji partlamasında məhv olmasına səbəb olacaqdır. Protonun +1 elektrik yükünün əksin ...

                                               

Antizərrəcik

Antizərrəcik - kütləsi və xüsusiyyətləri müvafiq hissəciklərlə eyni, lakin yükləri əks işarəli olan hissəciklərdir. Məsələn: Elektronun antizərrəciyi pozitrondur. Elektron mənfi yükə sahib olduğu halda, pozitron müsbət yüklüdür. Antizərrəciklər b ...

                                               

Asferi̇k optika

Asferik optika -səthi sferik olmayan optik detallardan və ya onlardan qurulmuş sistemlərdən ibarətdir. Bir qayda olaraq" A.o.” termini optik oxa nəzərən 2-ci tərtib simmetriya səthinə malik və ya simmetriya oxu olmayan sistemlərə tətbiq olunur. A ...

                                               

Atom saatı

Atom saatı - zamanın ölçülməsi üçün istifadə edilən elektron cihaz. Bu saat Atom rezonansı əsasında işləyir. Atom saatının 3 mln il müddətinə xətası 1 saniyə ola bilər. Radionaviqasiyada, vaxtın astronomik ölçülməsində və fiziki hesablamalarda te ...

                                               

Ay (zaman)

Ay - Ayın Yer ətrafında dövr etməsi vaxtına təqribən bərarabər olan və təqvimlərdə istifadə edilən zaman ölçü vahidi. Bir dövretmə ayının, yəni Ayın Yerdən görünən bütün mərhələlərini keçdiyi müddət orta hesabla 28.530588 günəş günüdür. Bir ulduz ...

                                               

Batareya

Batareya - elektrokimyəvi enerji yığıcısı və çevricisidir. Yükləmə zamanı saxlanılmış kimyəvi enerji elektrokimyəvi redoksreaksiyası əsasında elektrik enerjisinə çevrilir. Bu yolla əldə edilən elektrik enerjisi elektrik şəbəkəsindən asılı olmayar ...

                                               

Bozon

Bozonlar - Hissəciklər fizikasında Boz-Eynşteyn statistikasına tabe olan zərrəciklərdir; Şatyendranat Boz və Eynşteynin adını daşıyırlar. Fermi-Dirak statistikasına uyğun fermionlardan fərqli olaraq fərqli bozonlar eyni kvant mövqeyini tuturlar. ...

                                               

Buger-Lambert-Ber qanunu

Buger-Lambert-Ber qanunu - uducu mühitdən keçərkən monoxromatik işıq dəstəsinin intensivliyinin zəifləməsini müəyyən edir.

                                               

Cırlaşma

Cırlaşma – кvant mexanikasında verilmiş sistemi xarakterizə edən hər hansı fiziki kəmiyyət L sistemin mцxtəlif halları цчцn eyni qiymətə malikdir. L-in eyni qiymətinə cavab verən belə mцxtəlif halların sayı verilmiş kəmiyyətin cırlaşma tərtibi ad ...

                                               

Daimi mühərrik

Daimi mühərrik - Faydalı iş əmsalı 100%-dən artıq olan xəyali qurğu. Ayrı-ayrı alimlər müxtəlif üsullarla bu mexanizmi yaratmağa cəhd göstərsələr də, bunun mümkün olmadığını dərk etmişlər. Bu istiqamətdəki bütün təcrübələr göstərir ki, əbədi olar ...

                                               

Dalğa paketi

İstənilən təbiətli dalğalarda akustik, elektromaqnit və b. baş verə bilər. Dalğa paketi, tezlikləri f və dalğa vektorları k bir-birinə yaxın olan Δf, Δk qiymətlərinin kiçik intervallarında yerləşən müstəvi monoxromatik dalğaların superpozisiyasıd ...

                                               

Dalğa uzunluğu

Dalğa uzunluğu – dalğanın bir period müddətində yayıldığı məsafəyə deyilir, ölçü vahidi metrdir. Eninə dalğalar üçün dalğa uzunluğu dalğanın eyni fazalı istənilən iki nöqtələri arasındakı məsafədir. Dalğanın yayılma sürəti aşağıdakı düsturla hesa ...

                                               

De Broyl dalğaları

De Broyl dalğaları - 1923-cü ildə fransız fiziki Lui de Broyl fotonun dalğa-korpuskul dualizm xassəsinin maddənin bütün zərrəciklərinə-elektron, proton, neytron və atomlara da xas ola bilmə hipotezini iəli sürür. Onun ideyasına görə, hər hansı bi ...

                                               

Dielektrik itkiləri

Dielektrik itkiləri həm sabit,həm də dəyişən gərginlikdə baş verə bilər.Dielktrik itkiləri əsas etibarı ilə aşağıdaki səbəblərdən yaranır Elektrik keçiriciliyi hesabına yaranan; Dipol-relaksasiya və ya gecikmiş polzarizasiya hesabına yaranan; Str ...

                                               

Dielektriklərin polyarlaşması

Dielektriklərin polyarlaşması - elektrik sahəsinin təsiri altında dielektrikin əlaqəli elektrik yüklərinin sahə istiqamətində kiçik məsafələrə yerdəyişmə etməsidir.

                                               

Diffuziya

Diffuziya - Təmasda olan maddə hissəciklərinin bir-birinə nüfuz etməsi, qarışması deməkdir. Diffuziya maddənin konsentrasiyasının azalan istiqamətində baş verir və tutduğu həcmdə onun bərabər paylanmasına gətirib çıxarır. Diffuziya qazlarda, maye ...

                                               

Elastiki qüvvə

Qüvvənin növündən asılı olaraq cismə tətbiq olunan qüvvə ona təcil verir, yaxud cismi deformasiyaya uğradır. Qüvvənin təsiri ilə baş verən deformasiyaya nəzər salaq. Qüvvənin təsiri kəsildikdən sonra cismin ilk ölçüsünün və formasının bərpa olunm ...

                                               

Elastiklik modulu

Elastiklik və ya Yunq modulu materialın dartılmada elastiki deformasiyaya zamanı göstərdiyi müqaviməti xarakterizə edir. O, ingilis fiziki Tomas Yunqun şərəfinə adlandırılmışdır. Dinamik proseslərdə Yunq modulu mühit və prosesin funksionalı kimi ...

                                               

Elastiklik və plastiklik nəzəriyyəsi

Elmin müasir səviyyəsi real materialın bütün məxsusiyyətlərini nəzərə almaqla ümumi hesabat metodu verə bilmir.Ona görə də klassik elastikiyyət nəzəriyyəsi deformasiya olunan cisimlər üçün verilmiş xüsusi modelə əsaslanır bu model ideal elastiki ...

                                               

Elektrik sahəsi

Elektrik sahəsi maqnit sahəsinin zamana görə dəyişməsi nəticəsində yaranır. Bunu ilk dəfə Ceyms Maksvell kəşf etmişdir. Elektrik sahəsinin intensivliyi bu sahəyə gətirilmiş elektrik yükünə təsir edən qüvvənin bu yükün miqdarına nisbəti ilə ölçülə ...

                                               

Elektro-optika

Elektro-optik - işığın müxtəlif xüsusi materiallarla yayılması və qarşılıqlı təsiri ilə işləyən komponentləri, cihazları və sistemləri əhatə edən elektrik mühəndisliyi, elektron mühəndisliyi, materialşünaslıq və material fizikasının bir hissəsidi ...

                                               

Elektroliz

Elektroliz - elektrik cərəyanından keçdikdən sonra elektrodlarda ikinci reaksiyalardan yaranan həll olunmuş maddələrin ayrılmasını təmin edən fiziki-kimyəvi proses. Elektroliz elektrolitdən elektrik cərəyanı keçən zaman elektrodlar üzərində maddə ...

                                               

Elektromaqnit hadisəsi

Elektromaqnit elektrik cərəyanı keçdikdə maqnit sahəsi yaradan qurğudur. Adətən bu böyük maqnit keçiriciliyinə malik olan, daxilində dəmir içlik yerləşdirlmiş solenoid dolağından ibarətdir. Səciyyəvi maqnit sahəsi 1.5-2 T arasında olur. Elektroma ...

                                               

Elektron

Elektron mənfi yüklü elementar hissəcikdir. onun şarəsi e - -dir.Ən kiçik mənfi yükünə sahib təməl zərrəcikdir. İndiyədək aparılan təcrübələr nəticəsində məlum olmuşdur ki, elektronlar heç bir daxili quruluşa malik deyillər, ona görə də həqiqi el ...

                                               

Elektrostatik induksiya

. Elektrostatik induksiya - xarici elektrik sahəsinin təsirindən cismdə məxsusi elektrostatik sahəsinin yaranma hadisəsidir. Hadisə keçirici cismin daxilində yüklərin yenidən paylanması, həmçinin keçirici olmayan cismlərdə daxili mikrostrukturanı ...

                                               

Eynşteyn sahə tənlikləri

Eynşteyn sahə tənlikləri - qravitasiyanın, əslində fəza-zamanın kütlə və enerji tərəfindən əyilməsi ilə meydana çıxan anlayış olduğunu riyazi şəkildə göstərən 10 tenzorial tənlikdən ibarət sistemdir. Eynşteyn tenzoru ilə ifadə olunan fəzazamandak ...

                                               

Faza dəyişməsi

Faza dəyişməsi - amplitudda verilən istənilən zamanda sistemin dəyişməsini təyin edən fazadır. Əgər faza dəyişməsi sinusoid, kosinusoid və eksponensial qanunları ilə izah edilirsə: A cos ⁡ ω t + φ 0 {\displaystyle A\cos\omega t+\varphi _{0}}, A s ...

                                               

Fiziki terminlər

Lupa Antimaddə Millimetr Gümüş İşıq Elektrik dövrəsi Həcm Myuon Hers İstilik Amper Menzurka Dopler effekti Rəqsi hərəkət Neytron Entropiya Elektrik tutumu Deformasiya Lampa Plank sabiti Ferromaye Elektrik cərəyanı Bərk cism Buxarlanma Arximed qan ...

                                               

Fotodetektor

Fotosel - üzərinə düşən işığın intensivliyinə nisbətdə gərginlik yaradan işıq sensorudur. Fotoelektrik effekt prinsipi ilə işləyir. Fotoseldəki şüşə sferanın daxili hissəsi natrium və litium kimi qələvi metallarla örtülmüşdür. Qələvi metallar yük ...

                                               

Fotoelektrik effekt

Fotoeffekt - işığın təsiri nəticəsində cismlərin özündən elektron verməsi. Bu hadisəni ilk dəfə dahi alman alimi Albert Eynşteyn kəşf etmiş və bu kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Fotoeffekt qanunları fotoeffekt haqqında daha tam t ...

                                               

Harmonik sərbəst rəqslər

Harmonik sərbəst rəqslər – rəqs edən cismin yerdəyişməsi, surəti, təcili zamana görə sinus və kosinus qanunu ilə dəyişən rəqslərdir. Rəqsin periodu – bir tam rəqsə sərf olunan zamandır. BS-də ölçü vahidi 1 san-dir. Rəqsin tezliyi – bir saniyədəki ...

                                               

Hers

Hers - Beynəlxalq vahidlər sistemində dövri proseslərinin hmgtezliyinin vahididir. Hers - xüsusi adlanmaya və işarəyə malik törəmə vahididir. Beynəlxalq sistemin başqa vahidləri kimi Hs-də müəyyən ifadəyə malikdir: 1 Hs = 1 san -1 1 Hers - cismin ...

                                               

Hidravlik press

Hidravlik pres boru ilə birləşdirilmiş müxtelif diametrli porşenləri olan iki slindirdən ibarətdir.Silindirler mayə ilə doldurulur.Porşenlərin sahələri S1 və S2-dir və S2> S1.Kiçik porşenə perpendikulyar istiqamətdə F1 qüvvəsi ilə təsir etdikd ...

                                               

Hidrostatik təzyiq

Hidrostatik təzyiq - sükunətdəki mayenin olduğu qabın dibinə və divarlarına göstərdiyi təzyiqə deyilir. Hidrostatik təzyiq mayenin sıxlığı və maye sütununun hündürlüyü ilə düz mütənasibdir, p ilə işarə olunur. p=ρgh, burada ρ - mayenin sıxlığı, g ...

                                               

Huk qanunu

Huk qanunu-Cismin Deformasiyası zamanı yaranan elastiklik qüvvəsi,bu deformasiyanın ölçüsü ilə düz mütənasibdir Huk qanunu 1660 ildə ingilis alimi Robert Hüq tərəfindən kəşf olunmuşdur. F= -kx Huk qanunu ancaq kiçik deformasiyalarda doğrudur mütə ...

                                               

Hüygens-Freznel prinsipi

Hüygens-Frenel prinsipi – dalğanın, əsasən də işığın yayılma mexanizmini təsvir və izah edən əsas dalğa nəzəriyyəsi postulatı. Hüygens-Frenel prinsipi 1678-ci ildə Xristian Hüygens tərəfindən irəli sürülən prinsipin bir qədər də təkmilləşdirilmiş ...

                                               

Xüsusi istilik tutumu

Xüsusi istilik tutumu - İstilikvermə prosesində cismin aldığı və verdiyi enerji istilik miqdarı adlanır. İstilik miqdarı" Q” ilə işarə olunur. BS-də vahidi couldur: =1C/1kq*1K=1C/kq*K/1m 2 /K*san 2 Xüsusi istilik tutumu yalnız maddənin növündən v ...

                                               

İmpuls momenti

İmpuls momenti - maddi nöqtənin O fırlanma mərkəzinə nəzərən impuls momentinin modulu, onun impulsunun modulu ilə çevrənin radiusu hasilinə bərabərdir, L=pr=mυr. BS-də impuls momentinin ölçü vahidi -1kqm 2 /san-dir. İmpuls momenti vektotrial kəmi ...

                                               

İnduktivlik

İnduktivlik – enerjini maqnit sahəsi formasında saxlamaq bacarığı. İstənilən uzunluqlu məftil müəyyən səviyyəli induktivliyə malikdir; hörülmüş məftil ferromaqnit milə sarılmışsa, onun induktivliyi çox böyük olar. İnduktivlik vahidi Henri’dir.

                                               

İon

İon - elektrik yüklənmiş atom və ya molekuldur. Onun tərkibində ən azı bir müsbət yüklü atom nüvəsi vardır. Onun yükü boşalan protonların sayını müəyyən edir. İonun xaricə təsir edən yüklənməsi çoxlu sayda protonların və elektronların nəticəsində ...

                                               

İonlaşma

İonlaşma atomdan və ya molekuldan bir, yaxud bir neçə elektronun forması və ya elektronun ona birləşməsi hadisəsidir. İonlaşma nəticəsində sərbəst elektronlar, müsbət və mənfi ionlar əmələ gətirir. İonlaşma bir sıra səbəblərdən elektromaqnit şüal ...

                                               

İstilik tutumu

İstilik tutumu və ya istilik sığışması bir maddənin istiliyinin 1°C dəyişdirmək üçün tələb olunan istilik miqdarıdır, başqa sözlə, bir cismin istiliyinin temperaturuna görə törəməsidir. Cismin kütləsi ilə öz istiliyinin hasilinə bərabərdir. C = δ ...

                                               

İşığın interferensiyası

İşığın interferensiyası -işıqlı və qaranlıq zolaqların əmələ gəlməsinə səbəb olan işıq dəstələrinin toplanması hadisəsinə deyilir. İnterferensiya zamanı iki işıq dəstəsi toplanarkən bir birini gücləndirməklə bərabər həm də zəiflədə bilir. İşıq se ...

                                               

İzoentropiya prosesi

p v = p 0 ⋅ v 0 v κ, {\displaystyle pv=p_{0}\cdot {\left{\frac {v_{0}}{v}}\right^{\kappa }},} T v = T 0 ⋅ v 0 v κ − 1, {\displaystyle Tv=T_{0}\cdot {\left{\frac {v_{0}}{v}}\right^{\kappa -1}},} T p = T 0 ⋅ p 0 κ − 1 κ {\displaystyle Tp=T_{0}\cdot ...

                                               

İzolyator

İzolyator – keçirici olmayan material, yəni elektrik cərəyanını çox pis keçirən material. İzolyatorlardan elektron sxemlərin və dövrələrin elementlərini bir-birindən ayırmaq üçün istifadə olunur. Kauçuk, şüşə, saxsı və plastik materiallar yaxşı i ...

                                               

Kation

Kation müsbət yüklənmiş iondur. Elektrolizdə müsbət yüklənmiş ionlar həmişə katoda tərəf hərkət etdiyindən, onlara Kation adı verilmişdir. Bu atom və molekulaların elektron verməsi və ya Hidrogen ionu H+ alması nəticəsində yaranır. Duzlar həmişə ...

                                               

Kulon (ölçü vahidi)

Kulon - Elektrik yükünün ölçü vahidi, həmçinin Beynəlxalq vahidlər sistemində elektrik induksiyasının seli vahidi və Beynəlxalq sistemdə xüsusi adı və təyinatı olan törəmə vahiddir. BS-in alimin şərəfinə adlandırılan törəmə vahidlərlə bağlı qanun ...