Топ-100

ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 232




                                               

Litium

Litium 1817-ci ildə isveç kimyaçısı İ.Arfedson tərəfindən, pentalit mineralının analizi zamanı kəşv olunub. Bu mineral ən adi daş kimi görünür və odur ki, metal litium yunan sözü" lithos” – daş deməkdir adlandırılmışdır.

                                               

Livermorium

Livermorium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 116-cı element. Element Ernst Lourens adına Livermorsk milli laboratoriyasında sintez olunmuşdur və bu ad həmin laboratoriyanın şərəfinə verilmişdir. Laboratoriya Kaliforniya ştatında ...

                                               

Maqnezium

Maqnezium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 12-ci element. Maqnezium Mg orqanizmdə gedən fermentativ proseslərdə iştirak edir. Sinir və əzələ sisteminin normal fəaliyyəti üçün vacib hesab edilir. Maqneziumun miqdarı orqanizmdə kal ...

                                               

Mis

Mis – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 29-cu element. Misin ən əhəmiyyətli istifadə sahəsi, elektrik-elektronik sənayesidir. Elektrik keçiriciliyi çox yüksəkdir. Metal pul və silah istehsalında istifadə edilən metal tərkibinin böyü ...

                                               

Molibden

Molibden – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 42-ci element. İstiliyə və aşınmağa qarşı müqavimətli olan müəyyən nikel əsaslı ərintilər istehsalında istifadə edilir. Nüvə enerji tətbiqlərində, elektrik qızdırıcılarının incə tellərind ...

                                               

Natrium

Natrium – D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 11-ci element. Natrium Na – bütün ərzaq məhsullarında var. Əsas mənbəyi хörək duzudur. Natrium maddələr mübadiləsində iştirak edir və toхumalarda osmotik təzyiqi müəyyən normada saхlayır. ...

                                               

Neodim

Neodim – nadir metallardandır, lantanoidlərə aid edilir. D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 60-cı element. Neodim - elementlərin dövri sisteminin III qrupundadır. Təbiətdə 5 stabil və 2 radioaktiv izotopu tapılmışdır. Yer qabığında n ...

                                               

Nikel

Nikel – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 28-ci element. Hələ eramızdan 200 əsr əvvəl nikelin digər metallarla mis, sink əmələ gətirdiyi ərintilərdən müxtəlif metal əşyalar, sikkə ərintisi hazırlayırmışlar. Nikel 1751–ci ildə A. Kro ...

                                               

Oksigen

Oksigen - - Dmitri Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 8-ci element. Oksigen - kimyəvi cəhətdən qeyri-metal, xalkogenlər qrupundan ən asan elementdir. Normal şəraitdə sadə bir maddə kimi, rəngsiz, dadı və qoxusu olmayan bir qazdır, molekul ...

                                               

Radium

Radium – Dmitri Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 88-ci element.Qələvi torpaq metallarından radium ən axırda kəşf edilmişdir, hələ Dmitri Mendeleyev onun üçün dövri sistemdə əvvəlcədən boş xana saxlamışdı. Radium 1898-ci ildə uran filizi ...

                                               

Radon

Radon - D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 86-cı element. Radonun başlıca mənbəyi torpaq, tikinti materialları və yeraltı mənbədən olan sular hesab olunur. Quruda onun fon konsentrasiyası 10 Bk/m³ təşkil edir. Bk – bekkerel – radioak ...

                                               

Renium

Renium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 75-ci element.Renium- stabil izotopu məlum olan kəşf olunmuş sonuncu elementdir. Reniumdan sonra kəşf olunmuş bütün elementlər stabil izotoplara malik deyillər.

                                               

Selen

Selen – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 34-cü element. Fotokeçirici xüsusiyyəti səbəbiylə fotokopiya aparatlarında istifadə edilir. Şüşə sənayesində, xüsusilə yaqut rəngli şüşə və mina istehsalında istifadə edilir. Həmçinin, foto ...

                                               

Silisium

Bitkilərdə silisiumun miqdarı kütlə ilə 0.15% miqdarındadır. Bitkilərin gövdəsi nə qədər çox olur. Bitkilər silisiumu sudan götürür. İçməli və duzlu suda silikat turşusu və onun duzları şəklində 3mq/l-ə qədər silisium həll olur. Silisium birləşdi ...

                                               

Stronsium

Stronsium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 38-ci element. Rəngli televiziyalar üçün görüntü balonlarının və dəmir əsaslı maqnitlərin istehsalında, sinkin saflaşdırılmasında, işıqfor gilizlərində və fişənglərdə qırmızı rəngin əldə ...

                                               

Tallium

Tallium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 81-ci element. Bitki orqanizmlərində tallium aşkar olunmuşdur. O, tütündə, kaşnı kökündə, ispanaqda, fıstıq oduncağında, üzümdə, çuğundurda və digər bitkilərdə aşkar edilmişdir. Bəzi bitki ...

                                               

Tantal

Tantal - "Ta" - – Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 73-cü element. V qrupun əlavə yarımqrupunun 3-cü elementidir. Sərbəst halda ilk dəfə 1802-ci ildə İsveç alimi Andres Eksberq və ingilis alimi Çarlz Xatçet tərəfindən Skandinaviyada tapı ...

                                               

Tennessin

Tennessin – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində117-ci element. Dövri sistemin yeddinci perioduna və 17-ci qrupuna daxildir. Elementin iki məlum izotopundan ən davamlısı olan 294 Uus-un yarımparçalanma dövrü 78 millisaniyədir. Formal o ...

                                               

Titan

Titan Ti – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 22-ci element. Yüngül, güclü, parlaq, korroziyaya qarşı müqavimətli bozumtul bir keçid metalıdır. Titan dəmir, alüminium, vanadium, molibden kimi elementlər ilə aşqarlanmış edə bilər. Bu ...

                                               

Tritium

Radioaktif hidrogen izotopu olan tritium, təbii olaraq meydana gələ bildiyi kimi, süni olaraq da meydana gələ bilməsi mümkün olan rəngsiz, qoxusuz və havadan daha yüngül bir qazdır. Bu element beta işıldaması edərkən ətrafa saçdığı elektronlar fo ...

                                               

Ununennium

Ununennium və ya Ekafransium - Dmitri Mendeleyevin Kimyəvi elementlərin dövri sistemində 119 nömrəli element. Element şərti olaraq qələvi metallara aid edilir. Atom kütləsi 316 a.k.v -ya bərabərdir.Ehtimal olunur ki, aktiv metaldır və sələfi Fran ...

                                               

Uran (kimyəvi element)

Uran - simvolu U olan kimyəvi elementlərin dövri sistemindəki 92-ci element. Radioaktivdir. Elementlərin dövri sisteminin III qrupundadır, atom nömrəsi 92, atom kütləsi 238.029, aktinoidlər ailəsindəndir, gümüşü ağ rəngli metaldır. Üç allotropik ...

                                               

Vanadium

Vanadium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 23-cü element. Paslanmayan polad istehsalında əhəmiyyətli bir qatqı maddəsidir. Polad səthlərinin titan örtülməsi əməliyyatında da, bağlayıcı element olaraq istifadə edilir. Vanadium pent ...

                                               

Detveyt

Detveyt tonu Ağırlığın bir ölçü vahididir. İngilis dilindən tərcümədə ölü çəki mənasını verən sözdən gəlir. Beynəlxalq dəniz ticarətində istifadə olunan ölçü vahididir. Azərbaycan dilində detwayt olaraq istifadə olunur. Türkiyə Cümhuriyyəti Qanun ...

                                               

Kütlə vahidləri

Kütlə vahidləri - kütləni ifadə etmək üçün istifadə olunan ölçü vahidi, etalondur. Əraziyə və dövrlərdən asılı olaraq, bu fiziki kəmiyyəti ifadə etməyə imkan verən fərqli sistemlər mövcuddur. Kütlənin Beynəlxalq vahidlər sistemi çərçivəsində, bey ...

                                               

Koriolis qüvvəsi

Biz müəyyən bucaq sürətilə fırlanan hesabat sistemində yerləşən cismə təsiri nəzərdən keçirərkən cismin fırlanan sistemə görə sükunətdə olduğunu qəbul etmişik. Əksər hallarda fırlanan sistemə nəzərən müəyyən irəliləmə hərəkətində iştirak edən cis ...

                                               

Qüvvə (fiziki kəmiyyət)

Qüvvə - cismi hərəkətə gətirən və onu təcilləndirmə təsirinə malik vektorial fiziki kəmiyyətdir. Qüvvənin təcili - F=ma Qüvvə - cisimlər və zərrəciklər arasındaki qarşılıqlı təsirin miqdari ölçüsüdür. Ölçü vahidi BS-də 1N Nyuton götürülür. Nyuton ...

                                               

Sürtünmə

Sürtünmə toxunan cisimlərin nisbi yerdəyişməsi və ya cismin müxtəlif hissələrinin bir-birinə nisbətən yerdəyişməsi zamanı yaranan mexaniki müqavimət. Birinci halda sürtünmə xarici sürtünmə, ikinci halda isə daxili sürtünmə adlanır Toxunan cisimlə ...

                                               

Getinaks

Getinaks – kağız əsaslı laylı plastik. Elektrotexnikada istifadə olunan getinaksın hazırlanması üçün sulfat sellüloz kağızdan və ya sulfit-əski kağızdan istifadə edirlər. Getinaksın istehsalı zamanı bağlayıcı material kimi fenolformaldehid, epoks ...

                                               

Dienlər

Dien karbohidrogenləri və ya Alkadienlər - molekulları arasında iki ikiqat rabitəsi olan karbohidrogenlərə deyilir. Formulu: C n H 2 n − 2 {\displaystyle ~C_{n}H_{2n-2}}

                                               

Re-Te sistemində alınan ərintilər

Hal-hazırda elm və texnikada telluridlər əsasən təbəqə şəklində istifadə edildiyindən, kütlə və ya toz şəklində alınmış birləşmələrin üzərində daha əlavə təcrübələr aparmaq lazımdır ki, bu da müxtəlif cihazların, əlavə təcrübə və reaktivlərin sər ...

                                               

Sulfit turşusu

Kükürd dioksidi suda həll etdikdə sulfit turşusu əmələ gəlir: SO 2 + H 2 O ←→ H 2 SO 3 Sulfit turşusu davamsız maddə olduğundan yalnız məhlulda mövcuddur.

                                               

Tsikloalkanlar

Tsikloalkanlar - həlqəvi quruluşlu karbohidrogenlər sinfinə daxildir. İlk dəfə 1883-cü ildə Vladimir Markovnikov tərəfindən Bakı neftinin tərkibində tapılmışdır. Tsikloalkanlar suda pis həll olur. Ümumi formulu: C n H 2n Neft sənayesində kataliti ...

                                               

Optik lif

Optik liflər - dielektrik dalğa ötürəni olub kvars şüşədən hazırlanırlar. İşıqötürən içliyə daxil olan işıq əksetmə prinsipinə əsasən yayılır. Bu effekt işıq şüasının sınma əmsalı böyük olan mühitdən n1, sınma əmsalı kiçik olan mühitə n2 keçən za ...

                                               

Kipləşdirici-yağlayıcı plastik sürtkülər

Kipləşdirici-yağlayıcı sürtkülər - hər hansı mexanizmin sürtünən hissələri üçün istifadə edilir, bu zaman detalların yeyilməsi və sürtünmədə güc itkisi kəskin surətdə azalır, detallar az qızır, sürtünən hissələr daha ağır yükə davam gətirir, sürt ...

                                               

Plastik sürtkülərin təsnifatı

Sürtkü - sürtünmənin azaldılmasına yönəldilən özlülüklü maddədir. Sürtkülər – bərk, plastik, maye və qaz şəklində olan texniki sürtkü materiallarıdır.

                                               

Sıxlaşdırıcı sürtkülər

Sıxlaşdırıcı sürtkülər – boru kəmərlərinin bağlayıcı armaturlarının, müxtəlif birləşmələrin boşluqlarının – yivli, flans və s. hermetikləşməsi üçün işlədilir. Onlar maye, qaz, buxar, tozların sıx olmayan hissələrə girməsinin qarşısını almağa kömə ...

                                               

Armatur (tikinti)

Armatur -dəmr-beton tiklilərdə betonla birləşərək dartılmada yaranan grginliyi, həmçinin sıxılmş zonalarda betonu bərkitmək üçün tətbiq olunan, bir neçə metal elementin birləşməsidir. Armaturun elementləri sərt və elastiki hamar və perodik profil ...

                                               

Asfalt

Asfalt - xam neftin işlənməsi nəticəsində tərkibində ağır metalların və kükürd olan yan məhsul. Asfalt əsasən yol örtüyü olaraq bəzən də evlərin damlarını möhkəmləndirmək üçün istifadə olunur. Yol infrastrukturasında asfaltdan istifadə edilməzdən ...

                                               

Beton

Beton - təbii daşın tikintidə yaratdığı çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunan süni daş material. Beton səmərəli şəkildə seçilmiş, əsaslı qarışdırılmış və sıxlaşdırılmış tərkibli hər hansı bir mineral yapışdırıcı, doldurucu, su və bəz ...

                                               

Əhəng

Əhəng - əhəng daşı və təbaşir kimi karbonat dağ süxurlarının, müəyyən dərəcədə yandırılması nəticəsində əmələ gəlir. Kimyəvi tərkibinə görə, o demək olar ki tamamilə, əsasən СаОtərkibli sərbəst kalsium və maqnezium oksidlərindən ibarətdir. Tikint ...

                                               

Gips (material)

Gips əsaslı tikinti materialları öz fiziki və texniki xassələrinə göra unikaldırlar. Gips, hava keçirən materialdır və eyni zamanda müəyyən miqdarda rütubəti özünə hopdurur, odadavamlılığı təmin edir və digər materiallarla müqayisədə yüksək səs t ...

                                               

Kərpic

Kərpic - Düzbucaqlı paralelepiped şəklində olan və tikintidə işlədilən material. Hazırda kərpicin əsas 2 növündən istifadə edilir: qırmızı kərpic və silikat kərpic. Qırmızı kərpic yanmış gildən düzəldilir. Silikat kərpic isə qum və sönməmiş əhəng ...

                                               

Qranit

Qranit - tam kristalaşmış, bərabərdənəli və ya porfir quruluşlu intruziv süxurdur.Qranit əsasən kvars kristallarından və çöl şpatından ibarət olan dağ süxürudur. Təsnifatı çöl şpatlarının və rəngli mineralların tərkib və miqdarına əsaslanır. Qran ...

                                               

Akseptor

Akseptor - – yarımkeçiricidə valent zonasından elektronu tutan aşqar atomudur; bu isə həmin zonada deşik yaranmasına ekvivalentdir. Məs. Ge və Si üçün akseptor -B, Al, Ga ola bilər. Kristal qəfəsinin nöqtəvi defekti də akseptor ola bilər. Mürəkkə ...

                                               

Endorfin

Endorfin - insanın bədənində ağrının azalması üçün beyin neyronları tərəfindən çıxarılan maddədir. Endorfin hipofiz vəzisindən sintez edilən beta-lipotrofin maddəsinin sayəsində yaranır. Ağrını azaltmaq üçün sinirləri keyidir. Endorfinin digər ad ...

                                               

Antropogen maddə

Antropogen maddələr insan fəaliyyəti sayəsində kimyəvi maddələrin yer sferinə daxil olması. Antropogen maddənin bir hissəsi təbii dövrana daxil olaraq tez-gec ekosistemdə utilləşir, təbiətə yad olan süni birləşmələr, canlı orqanizmlər və abiotik ...

                                               

Apatit filizləri

Apatit filizləri – texnoloji və iqtisadi göstəricilərinə görə istismara yararlı apatitli təbii polimineral törəmələri. Apatit filizlərini mineral tərkibinə görə silikatlı-oksidli, silikatlı, karbonatlısilikatlı, karbonatlı və hidrosilikatlı-hidro ...

                                               

Asetofenon

ərimə t-ru 19.7 0 C tərkibində olan suyun miqdarından asılıdır, Molekul kütləsi 120.4; d 4 20 =1.0281, n D 20 =1.5342;∆H bux 0 =38.9kC/mol, ∆H ərimə 0 =16.7kC/mol; qaynama t-ru 202.0 C; suda həll olması 0.55% kütləcə, suyun asetofenonda həll olma ...

                                               

Dəmir (II) sulfat

Dəmir II sulfat - susuz maddədir, rəngsiz, qeyri-şəffaf, olduqca higroskopikdir. Kristallohidratları higroskopikdir,şəffaf açıq mavi-yaşıl kristallardır, FeSO 4 4Н 2 О tetrahidrat rosenit yaşıl, FeSO 4 4Н 2 О monohidrat smolnokitrəngsizdir. Güclü ...